Жүзу

Жүзу бойынша бірінші халықаралық жарыс 1889 жылы Венгрия астанасы Будапештте өткізілді. Жүзу Олимпияда ойындарында алғашқы рет Афины қаласында 1896 жылы сынға түсті. 1908 жылы әуесқой жүзушілердің Халықаралық федерациясы құрылды (ФИНА). Аталған спорт түрі үнемі дамытылып отырды, жаңа жылдам жүзу стилдері пайда болды.

1887 жылы Ұлыбританияда өткен бірінші ресми түрдегі жарыстарда жүзушілер бір жағымен қолын шығармай ең ескі жүзу әдісін брассты пайдаланды. Ұзын және қысқа қашықтықтарға жүзудегі бірінші рекордтар брасспен жасалды. Аталған әдісті 1538 жылы даниялық Н. Бинман сипаттады. Демек,жүзудің осы түрін кезінде бақадан алды. Ұзақ уақыт бойы осы жүзу түрін «бақаша жүзу» деп атады. XIX ғасырда ол әдіс брасс деген атқа ие болды.

1928 жылы Амстердамдағы жарыста кубалық И. Индельфонсо жеңіп шықты. Ол қолымен беліне дейін қармау арқылы өте жоғары нәтижені көрсетті. 1954 жылы кеңестік жүзгіш М. Петрусевич әлемдік рекорд орнатты, ол судың жарты бөлігін астымен жүзіп өтті. Сонымен, су астымен қолымен белінен дейін қармау арқылы сүңгу брасс пайда болды. 1957 жылы ережедегі өзгертулерге байланысты ол әдіске тыйым салынды.

30-шы жылдары ХХ ғасырда жүзудің жаңа стилі пайда болды — баттерфляй, ол көбелектің қанатының қозғалысына ұқсастығына байланысты осылай аталды. Ресми жарыстарда осы әдіспен бірінші рет американдық Джимми Хиггинс 1935 жылы жүзіп, 100 метр қашықтықта әлемдік рекорд орнатты, ол 1 мин 10,8 секунд уақытына тең болды. Осы жылы оның рекордын кеңестік теңізші Семён Бойченко озып, ол тура сол қашықтықты 1 мин 8 сек. жүзіп өтті. 1948 жылы Олимпиядада брасспен жүзетін спортшы жарыс финалында ең төмен нәтижені көрсетті. Осыдан кейін ФИНА брасс және баттерфляй бойынша жарыстарды бөлек жүргізуді шешті.

Сол жылдары жылдамдықдыбаттерфляй бекітілді — ол дельфин: аяқты қозғаудың орнына брасс техникасында спортшы денесімен толқын тәріздес қозғалыс жасады оған аяғын да қозғау қосылды. Жылдамдығы жоғары болып ерекшеленген осы әдісті бірінші рет американдық Д. Зиг 1935 жылы көрсетті. 1953 жылы әдістің көмегімен әлемдік рекордты венгр Дьёрде Тумпек жасады. Содан бері спортшыларбаттерфляйдің жылдамдықты түрлерін ғана пайдаланып отыр.

Жүзу бойынша жарыстар

Жарыстарда көрінетін жүзудің негізгі төрт стилі ол арқамен жүзу кролі, кеуде кролі, баттерфляй (дельфин) және брасс.Кеуде кролін жүзу бойынша ресми жарыстарда (еркін стиль) ерлер мен әйелдер де 50, 100, 200, 400, 800 және 1500 м., қашықтыққа жүзеді,арқамен 100 және 200 м. жүзеді. Брасс және баттерфляймен 100 және 200 м қашықтыққа жүзеді.

Жүзуолимпияда бағдарламасы бойынша жеңіл атлетикадан кейінгі ойнатылатын медаль саны бойынша екінші спорт түрі.

Ашық суда жүзу

Жеке жүзу содан кейін жарыстардағы ашық суларда ұзақ қашықтыққа жүзу XIX ғасырдың соңында өткізілді. Демек, олардың ішіндегі ең танымалы Ла-Манш бұғазы арқылы жүзу. Бірінші рет Ла-Маншты 1875 жылы ағылшын Мэттью Уэбб жүзіп өтті. 1991 жылы ашық суда жүзу әлем чемпионаты бағдарламасына енгізілді, ал 2000 жылы жұп санды жылдары ашық жүзуден жекелеген әлем чемпионаттары өткізіледі . Дистанциялар:

  • 5 км (1998 ж. бастап)
  • 10 км (2000 ж. бастап)
  • 25 км (1991 ж. бастап)

2008 жылдан қашықтық 10 км олимпиядалық қашықтық болды.

Жүзу костюміжүзуші спортшының міндетті экипировкасы болды. Шамамен 1930 жылы табиғи материалдан жасалған костюм жүзушінің толық денесін жауып тұрды. 1930 жылдың басында сән үлгісінің ауысуына байланысты жібектен жасалған жүзу іш-киімі сәнге айналды, жүзушінің денесі толығымен ашық болды. 1950 жылы табиғи материалдардың орнына жасанды материалдар келе бастады: нейлон, лайкра және басқа да материалдар. 1990 жылдың ортасынан бастаптехнологиясы жоғары жүзу костюмдар пайда болды. Бірінші олар жүзуші ер адамдардың белінен төмен жауып, содан кейін барлық денесін жауып тұратын болды. Синтетикалық материалдан жасалған арнайы қосындылар адам денесі терісіне қарағанда судың кедергісін азайтты. Жаңа костюмдер 2008 жылы пайда болды олар жүзушілерге нәтижені арттырып алдыға шығуға мүмкіндік берді. Полиуретанды костюм, жүзу барысында жақсы нәтижеге жетуіне көмектесті.Жүзгіш мамандар арасында спортшылардыңнәтижелері жаттығудан немесе табиғи ерекшеліктері арқылы емес костюм артықшылығынан технологиялық допинг алуы туралы талқылаулар басталды. 2009 жылы чемпионат шеңберінде FINA конгресі өтіп, онда 2010 жылдан бастап тек қана кездеме материалдан жасалған жүзу костюдеріне рұқсат етілді.